Showing posts with label високо образование. Show all posts
Showing posts with label високо образование. Show all posts

August 24, 2026

Колку е ниско паднато „високото“ образование во Македонија

 Во весникот „Нова Македонија“ професорката Солза Грчева пишува за тоа колку е ниско паднато „високото“ образование во Македонија. За се ја обвинува државата. Точно е дека и државата е виновна за лошата состојба на високото образование во Македонија. Али, по мое мислење од лично искуство најголемата вина е кај самите професори. Имам предавано на три универзитети во Македонија, и на три универзитети во САД, така да многу добро знам колкава и каква е вината на самите професори на универзитетите во Македонија. Општо гледано, имам приметено невидена мрза кај мнозинство на професорите во Македонија во однос на нивното истражување, предавање и односите со нивните студенти и со нивните колеги. Еве два примери. Во последните неколку месеци имам контактирано шестмина професори во Македонија во врска со мои истражувања, меѓу кои и професорката Грчева, и до ден денес немам добиено одговор ниту од еден од нив. Втор пример, моментално го истражувам и го средувам архивот на Сојузот на борците во Ресен (доброволно, без никаков надомест). Пред многу, многу години ангажиран беше професор од Институтот за национална историја да напише монографија за борецот Наум Веслиевски-Овчарот. Сите материјали му беа доставени за животот, делото и сеќавањата за Овчарот, така да немаше потреба професорот да прави никакви истражување, само да ги среди материјалите. Иако вработен во Институтот за национална историја со редовна плата, на професорот му беа исто така доделени 6.000 марки хонорар, и ред други трошоци. Поминаа десет години, од монографијата ниту една реченица. Имаше судење, професорот требаше да ги врати парите, али за жал професорот почина после неколку месеци. Трето, ако како професор од странство бараш некаква соработка со професор од Македонија, прво што ќе те праша е, што има овде за мене? Заклучокот е дека мнозинство професори во Македонија не си ја почитуваат својата професија, а за тоа не е виновна државата, него самите тие.

https://novamakedonija.com.mk/mislenja/kolumni/kolku-e-nisko-padnato-visokoto-obrazovanie/

За стипендии

 Овде би сакал да се осврнам на колумната на професорот Венко Андоновски во весникот „Нова Македонија“.

Во оваа колумна професорот го фокусира проблемот во денешниот образовен систем во немањето „државни стипендии“, како што имало во негово време кога тој бил студент. Професорот се залагал да се доделуваат добри стипендии во ранг на просечна плата, и гаранција за неговиот корисник да има загарантирано работно место, али неговите предлози биле доживеани како екстравагантни. Професорот, кој веќе живеел во тој свет во кој тоа било реалност, сега тој бара да се врати тој истиот свет. Тој вели, „Како е можно, ако во тој вчерашен свет достоинствената стипендија била реална работа колку што бил и реален поимот „коњ“ (постоел коњ), сега, одеднаш, само еден ден подоцна, во новиот свет таа да стане имагинарна?“ Тој исто вели дека бесперспективноста на младите луѓе во добар дел се должи токму на отсуството на стипендии. Професорот вели дека тоа што денешните студенти стануваат „печалбари“ во добар дел се должи токму на отсуството на стипендии. Професорот копнее по старите добри времиња на социјализмот, кога студентите добиваа стипендии во ранг на плата, имаа загарантирано работно место, а некои од нив добиваа и станови „од работа“.
Како прво, на професорот сигурно му е јасно дека од времето на социјализмот до денес не е „само еден ден подоцна“, него поминале неколку децении. Сакале ние или не сакале, времињата се менуваат, економски и културни системи се менуваат, а ние имаме избор или да се прилагодуваме кон тие измени, или да продолжиме да живееме во фантазиите од тие далечни добри времиња со надеж дека можеби еден ден тие ќе се вратат, кога студентите ќе добиваат стипендии во ранг на плата, ќе имаат загарантирано работно место, некои од нив ќе добиваат и станови, и нема да има потреба да стануваат постмодерни печалбари. Со тие стипендии нивната мисла ќе биде: „Кога ќе завршам, мора да станам некој и нешто“, а не „Кога ќе завршам, мора да се вработам“. И на крај „Само така може да се стимулираат младите да си го изучуваат и да го чуваат мајчиниот јазик во време на лингвистички империјализам“.
Тие времиња нема никогаш да се вратат, тоа што било реалност во минатото не може никогаш да се врати во денешницата. Апсурдно е да се копнее по нешто, што во денешно време е чиста фантазија - таа е реалноста. Ако професорите како професорто Андоновски сакаат да придонесат нешто кон образованието тие прво треба да се соочат со оваа реалност.
Во секој образовен систем засегнати се општеството, државата, професорите, студентите и родителите, и секој од нив си има има своја улога. Точно е дека во социјалистичкиот систем главната улога и терет беше на државата. Колку тој систем беше ефективен е прашање. Некои, како професорот Андоновски, што го поминале образованието преку тој систем го сметаат идеален ако фокусот е само на доделување на стипендии. А каква беше улогата на професорите во тој систем? Докторираш, се вработуваш, имаш загарантирано работно место за цел живот, али треба да бидеш послушен кон државата. Професорот Андоновски вели дека денес послушен партиски војник добива што сака, непослушен интелектуалец не е заслужен за ништо и никогаш. Мислм дека и во тоа време непослушни интелектуалци не само што не добиваа ништо, него заслужуваа и затворски казни. А каков беше нивниот однос према студентите? Сигурно многу од тие студенти од генерацијата на професорот Андоновски се сеќаваат како стоеја на ред пред кабинетот на професорот пред испит тресејќи се од страв. Јас како визитинг студент од Америка имав прилика да студирам на УКИМ во далечната 1974-1975 година на Катедрата за македонски јазик. Покојниот професор Блаже Конески беше единствениот што навистина предаваше простум пред табла. Секој друг ќе влезеше во предавална, ќе седнеше на стол, ќе отвореше некоја негова книга, ќе читаше 45 минути и ќе си заминеше. По мое лично мислење, со искуство од предавање на три универзитети во Македонија, најглавната вина за недостатоците во македонскиот образовен систем е кај самите професори, кои со исклучоци имаат многу малку почит кон нивната улога и професија. Таа е единствената причина зошто никој универзитет ог Македонија не е на никаја листа на најрангирани универзитети.
Професорот Андоновски вели дека „Капитализмот не сака да знаеш и да размислуваш“. Ова е навистина бесмислен коментар. Доволно е само човек да направи една многу мала споредба на универзитети од капиталистички држави со тие од социјалистичките да види дека тоа не е така, него баш обратно. Затоа секоја година стотици студенти од Македонија преферираат да студираат на универзитет од некој од тие развиени капиталистички држави. Капитализмот просперира само со знаење, само со знаење се измислуваат нови технологии и капитализмот и државите просперираат. Прашајте го Елон Маск дали би вработил во неговата фабрика Тесла или во фабриката за вселенски ракети некого што нема знаење.
Што се однесува до идејата дека со стипендии младите ќе се стимулираат да го чуваат мајчиниот јазик во време на лингвистички империјализам, младите 500 години живееја во време на турски лингвистички империјализам и не си го заборавија македонскиот јазик - и тоа без стипендии! Колумната на професорот Андоновски дава импресија дека залудно е да се размислува за подобрување на македонскиот образовен систем без враќање назад кон некој романтизиран социјалистичкиот систем. Се надевам дека младата генерација на професори и студенти не се со исто мислење, дека тие можат многу добро да се образуваат и без целосна финансиска поддршка од државата. Науката нема граници, не препознава политички системи. Доволно е само да се има желба за знаење.
https://novamakedonija.com.mk/mislenja/kolumni/ednorogot-narechen-stipendija/

Како да се стекнеш со магистратура или докторска титула

 и си дипломирал на некој приватен факултет, како на пример за безбетност или менеџмент, али имаш желба да магистрираш или да се стекнеш со докторска титула. Ама сакаш ова да го оствариш за многу кратко време и без многу мака - најважно без учење и пишување. Сега ова многу лесно можеш да го оствариш со ChatGPT! Не треба ни да знаеш англиски јазик, бидејќи ChatGPT сега сѐ ти преведува на македонски јазик. Прво ти треба да избериш некоја тема по твоја желба. Јас би препорачал нешто вакво: „Како квантната механика може да се оспособи за справување со климатските промени“. Прво ќе ти треба да најдеш некој професор што е пред пензија на соодветен факултет за да те прифати како докторанд. Тоа многу лесно се остварува со мито од, да речиме 500 евра. Зошто да не?

Следно, ќе одиш во ChatGPT и ќе му поставиш промпт и ќе побараш да ти најди научна литература поврзана со тој предмет на било кој јазик. Еве како би изгледал некој таков промпт:
„Ти си искусен академски истражувач. Твојата задача е да ги прегледаш и сумираш клучните наоди од скорашни студии за тема „Како квантната механика може да се оспособи за справување со климатските промени“.
1. Ова подразбира идентификување на најрелевантните и најновите истражувачки трудови, нивно внимателно читање, издвојување на најзначајните информации и синтетизирање на истите во јасно, концизно и сеопфатно резиме.
2. Твоето резиме треба да ги опфати главните цели, методологии, наоди и импликации од овие студии.
3. Исто така, треба да даде краток преглед на тековната состојба на истражувањето за темата.
4. Сите извори треба соодветно да бидат цитирани.“
Сега ги имаш изворите, можеби десетина или колку што сакаш. И што понатаму? Појма немаш од англиски! Нема проблем, ChatGPT ќе ти ги преведи на македонски.
Сега ги имаш изворите, али сепак ќе треба да составиш текст, докторска дисертација. Али како? Исто така ќе треба да пазиш на плагијат, што значи дека забрането е да препишуваш од туги извори. И за тоа ChatGPT има решение. ChatGPT ќе ти ги парафразирате изворите за да избегнеш плагијат. Еве како со овој промпт:
„Како експерт за препишување, вашата задача е да го парафразирате дадениот текст за да избегнете плагијат.
1. Препишаниот текст треба ефикасно да ја пренесе истата идеја, но со сосема поинаква формулација.
2. Прво ќе треба да го прочитате и целосно да го разберете оригиналниот текст, а потоа да ги користите вашите сопствени зборови за да ги изразите истите информации.
3. Парафразираниот текст треба да го задржи истиот тон и стил на оригиналот, а воедно да се осигурате дека е уникатен и без плагијат.
4. Осигурајте се дека препишаниот текст е граматички точен и го задржува оригиналното значење.
Текст: [Внеси текст]“
Ама чекајте! Можеби ти и од ова ChatGPT и промптови ич не се разбираш. И за тоа ич да не се секираш! Ќе бараш некој со искуство со промпт инженеринг, како јас на пример (се шалам!) и тој за многу мала сума сето ова може да ти го обезбеди. И толку! Ги предаваш текстовите на твојот професор, организираш одбрана и за кратко време си се стекнуваш со докторска титула. Ама како ќе го браниш докторатот кога појма немаш од темата? Најглавно, одбраната ќе ја организираш во време за ручек, во салата на одбраната ќе наредиш огромна маса со разновидни морски јадења и пијалаци, виски, бурбони, коњаци, итн. Секој професор ќе гледа одбраната да заврши што поскоро за да се наврти на масата. Ќе пазиш на секое прашање да одговараш прецизно, али само со она што ти е познато. На пример, ако си од Преспа на секое прашање ќе се фокусираш на повлекувањето на Преспанското езеро, состојбите на плажите во Стење и во Претор, за тоа како некогаш во Преспа имало и нудитичка плажа, и не треба ни да спомнуваш квантум механика.
Честито да ти е докторатот!

Aнализа за науката и високото образование во Македонија

 Ова е најпаметна анализа за науката и високото образование во Македонија што до сега сум ја читал. За жал, како и секогаш државата нема никогаш да ги имплементира овие предлози. Еве еден многу добар предлог од професорот што се однесува до македонските научници од дијаспората - јас лично сум еден од нив.

„Во законот мора да се предвиди и јасен механизам за привлекување на нашите научници од странство, кои денес, парадоксално, често полесно напредуваат на врвни универзитети во светот отколку што можат да се вратат и да бидат вклучени во македонскиот систем. Поради крути, формалистички и често застарени законски барања, особено во делот на нострификација на диплома, еквиваленција на звања, признавање на академски позиции и административни процедури, државата сама си ја затвора вратата пред кадар што веќе докажал меѓународен квалитет. Наместо такви луѓе да ги охрабрува да се вратат, системот ги оттурнува. Тоа е не само кадровска, туку и национална штета.“
Јас сум се образовал на врвни универзитети, и сум предавал на врвни универзитети во Америка, три пати сум добивал Фулбрајтова стипендија од Америка за истражување и за предавање во Македонија. Нас, како мене не има стотици низ светот. Кога некогаш ќе контактирам некој професор во Македонија за некаква истражувачка соработка, тој обично или нема ниту да ми врати (последен пат ова ми се случи пред две недели кога контактирав професор од Институтот за национална историја), или пак неговото прво прашање ќе биде „Што ќе има овде за мене?“ во смисла на „Што ќе заработам јас од ова?“. За истражувачка соработка со македонски професори јас не барам ниту плата ниту било какви други бенефиции - али моите понуди никако да бидат прифатени! Ова е само една причина зошто македонската наука умира - и државата тоа го дозволува.
https://novamakedonija.com.mk/mislenja/kolumni/makedonskata-nauka-umira-a-nie-toa-go-dozvoluvame/

Упис на студенти во јавните и приватните универзитети во Македонија

 Јавните и приватните универзитети во Македонија веќе почнаа да рекламираат за студенти да им се запишат кај нив. За жал, идните студенти и нивните родители имаат многу малку информации и ресурси на кои можат да се потпрат при одлучувањето кој универзитет да го запишат и кој смер да го изберат.

Основната филозофија во образованието е „почни со размислување за крајниот резултat", што значи дека студентите треба да го избираат смерот строго врз основа на можноста за вработување. Освен ако родителите ве сакаат толку многу што можат да си дозволат да престојувате во Скопје 6-7 години без да им е грижа за крајниот резултат од вашето образование, ако изберете смер кој веројатно нема да доведе до вработување, тогаш ќе ги имате потрошено најдобрите години од животот без никаква перспектива за иднината. Ќе завршите со враќање дома, ќе продолжите да живеете со родителите и најверојатно ќе се вработите како обичен работник во некоја германска фабрика.

Quo vadis educatio Macedonica?

 Министерката за образование Јаневска посочи дека годинава на сите универзитети се намалени околу 2.000 места за упис, но нагласи дека сите идни студенти ќе имаат можност да се запишат на посакуваните студиски програми. Овде има нешто контрадикторно. Ако местата за упис се намалени околу 2.000, тоа би требало да значи дека нема да има место за упис за 2.000 студенти. Нели? Ама исто вели дека сите студенти ќе имаат можност да се запишат на посакуваните студентски програми. Тогаш која е поентата да се намалат 2.000 места за упис. По мое мислење, работите одат вака. На пример, да речеме ланската година на некоја студиска програма имало 300 слободни места, а се запишале и биле примени само 100 студенти. А за оваа година бројот на слободни места ќе се намали на 200, али пак и оваа година сигурно ќе се запишат само 100 студенти. Значи, нема ништо да се смени. И друго. Ако секој студент има можност да се запиши на посакуваната студиска програма, што тоа покажува за квалитетот на универзитетското образование во Македонија, кога нема селекција на студенти со вистински ригорозни приемни испити, како што ги има во Индија, Кина, Кореа и во многу други држави? Според Јаневска, најголемо намалување има кај студиските програми од областа на бизнис-администрацијата, јавната администрација, економските и правните науки, како и кај одредени медицински струки, каде што е забележан поголем број невработени. Намалување кај овие студиски програми нема да има никакво влијание на невработеноста, бидејќи во државата има доволно приватни (воденици на дипломи) универзитети што ќе можат да ги задоволат потребите на секој студент.

https://novamakedonija.com.mk/makedonija/mon-gi-skrati-kvotite-za-upis-tehnichkite-fakulteti-ostanuvaat-prioritet/

За македонскиот менталитет

Еве една доста реална слика за македонскиот менталитет. Ние што сме живееле во странство подолги години велиме, зошто, земи го истиот човек...