Плагијаторство и препишување на македонските универзитети

Првиот пат кога се сретнав со масовно препишување на некој македонски универзитет беше на курс по техничко пишување што го предавав. Некаде во третата недела од наставата решив да дадам краток тест. Имаше околу 35 студенти во групата, во просторија со околу 45 седишта. Колегите ме предупредија дека препишувањето во македонскиот образовен систем, од прво одделение па сè до универзитетот, е широко распространето, па решив да им одржам подолго предавање за препишување и да ги предупредам дека секој фатен во препишување ќе падне на тестот. Во тоа време универзитетот немаше општа политика за казнување на препишувањето.

Препишувањето станало културно прифатлива практика во македонските училишта. Ако влезете во голема универзитетска сала со мал број студенти, ќе забележите дека сите студенти седат збиени еден до друг. Целта, се разбира, е за да можат да си помагаат меѓусебно. Во мојата просторија имаше неколку празни седишта, па се обидов да ги охрабрам студентите да се разместат малку. Сепак, не беше можно да се остави празно седиште меѓу студентите. Штом тестот беше поделен, студентите почнаа да шепотат со соседите. Колку и да ги предупредував, шепотењето не престануваше. На крајот сфатив дека ќе морам да го поништам тестот, но сепак решив да им дозволам да го завршат, само за да можам да продолжам да набљудувам како студентите препишуваат за време на испитите. Забележав дека во првиот ред една студентка бараше помош од соседот. Ја предупредив двапати да престане, но без успех. Штом ќе го свртев погледот настрана, препишувањето продолжуваше. На крајот решив да застанам директно пред неа и да ја набљудувам од помалку од два чекора оддалеченост. Тоа воопшто не ѝ пречеше, и таа продолжи да препишува до крајот на тестот. Практиката на препишување беше толку раширена што на крајот решив да го намалам бројот на тестови во текот на семестарот, а побарав и надзорник кој ќе ми помага да ја следам постапката.

Во истата група студенти еднаш фатив еден студент за време на испит како користи мобилен телефон за да се консултира со некого надвор од училницата. Кога го пријавив прекршокот пред администрацијата, ми беше кажано дека единствената опција е едноставно да му дадам на студентот уште една шанса.

Друг очигледен случај на препишување се случи на курс по англиски јазик за информатичка технологија. Имаше само околу десет студенти во просторија со околу четириесет седишта, така што многу полесно можев да ја надгледувам групата. Откако ги собрав завршените тестови, решивме да направиме кратка петнаесетминутна пауза. Излегов да земам кафе, а студентите останаа во училницата. Кога се враќав кон училницата, забележав еден студент како стои крај вратата, и штом ме забележа, извика нешто кон студентите внатре. Кога стигнав до масата, забележав дека за време на моето отсуство студентите ги извадиле тестовите од мојата папка и се обиделе да ги исправат своите грешки. Бев толку шокиран што бев без зборови, не можев да го изразам својот бес. Го прекинав часот и отидов да разговарам за случката со еден мој македонски колега. Тој не беше изненаден, но ми даде совет како следниот пат подобро да ги обезбедам материјалите за тестирање. Бев прилично изненаден од одговорите на мојот колега, бидејќи изгледаше дека нема потреба да се справуваме со студентите и нивното однесување.

Плагијаторството на македонските универзитети е исто толку раширено колку и препишувањето. Се јавува и на додипломски и на последипломски студии. Прв пат се соочив со тоа во 1997 година, кога предавав во Македонија како Фулбрајтов стипендист. Додека ги разговаравме моите наставни обврски со колегите во катедрата, ми предложија да предавам курс по есеистичко пишување. Очигледно, на завршните испити студентите морале да напишат есеј, и тој дел од испитот им бил најтежок. Кога прашав зошто е тоа проблем, ми беше речено дека студентите имаат многу малку пракса во пишување есеи. А причината за тоа била затоа што ретко им се задавало да пишуваат есеи. А причината зошто, било затоа што професорите добро знаеле дека повеќето студенти или ќе плагираат, или ќе платат некој друг да им го напише есејот. Па, зошто некој професор би сакал да троши часови читајќи, коригирајќи и оценувајќи есеи кои најверојатно не се автентични? Излишно е да се каже дека часот не помина добро за мене. Откако поминавме неколку часови дискутирајќи за уметноста на есеистичкото пишување, го задав првиот есеј. Од студентите се бараше да го прочитаат есејот на час пред да го предадат, и тогаш стана очигледно дека повеќето студенти не биле автори на своите есеи. Некои од нив не можеа да ми го објаснат значењето на одредени зборови во есеите, други дури не си го ни прочитале есејот пред часот за барем да бидат запознаени со содржината. Единствената друга опција што ми преостана беше да побарам студентите да ги пишуваат есеите на час. Ниту тоа не успеа, бидејќи студентите не можеа да напишат повеќе од 3-4 реченици за еден час.

Другото мое искуство со плагијаторство се случи на последипломски семинар по англиска книжевност. Единствениот услов на курсот беше завршен труд. Додека разговаравме за должината на трудот, им реков дека не сум сигурен која е стандардната должина на студентски труд на македонските универзитети, па тие како група предложија дека 15-20 страници би било соодветно. Отпрвин бев изненаден од нивниот предлог, бидејќи трудот требаше да биде истражувачки труд, напишан на странски јазик, и требаше да се заврши за две недели. Им советував на студентите да ми испраќаат нацрти пред да ја предадат конечната верзија, но никој не го стори тоа. Ги добив сите трудови до рокот. Прво нешто што забележав беше дека сите трудови беа со единечен или еден и пол проред. Едноставно сметав дека двоен проред е стандард за студентски трудови насекаде. Ова веднаш ме направи сомничав, бидејќи тешко ми беше да поверувам дека студентите можеле да завршат долги трудови за толку кратко време. Штом почнав да го читам секој труд, забележав дека немаше никакви грешки на англиски, што тешко е за верување знаејќи дека трудовите биле напишани на немајчин јазик. Едно брзо пребарување на Google открив дека секој од нив едноставно копирал цели текстови од интернет.

Им испратив на сите е-пошта во која им кажав дека нивните трудови се неприфатливи бидејќи биле плагирани. Некои од нив одбиваа да го признаат тоа сè додека не им покажав од каде точно копирале. Она што најмногу ме изненади беше дека двајца од нив се впуштија во расправија со мене, обидувајќи се да ме убедат дека во текот на своето факултетско образование пишувале многу, многу трудови на ист начин и никогаш не биле обвинети за плагијаторство. Очигледно, ова станало прифатлива практика. Многу се сомневам дека многу професори навистина трошат време да ги водат и советуваат студентите во текот на процесот на пишување, ниту пак си даваат труд внимателно да ги читаат трудовите што им се предаваат.

Пишувањето добар, квалитетен истражувачки труд, било од страна на додипломски или последипломски студенти, или од страна на научници во Македонија, е навистина тежок потфат. Универзитетските библиотеки едноставно немаат неопходна литература за да се спроведе дури и елементарно истражување. Во последните години интернетот овозможи пристап до одредени ресурси, но студентите сè уште немаат вештини да ги користат тие ресурси во академско истражување.

Дали постојат практични решенија за проблемот со препишувањето и плагијаторството на македонските универзитети? Се разбира дека постојат, но само доколку просветните работници почнат да вложуваат напор да ги искоренат почнувајќи од прво одделение. Мое лично мислење е дека во моментот наставниците во основното и средното образование, како и професорите на универзитетите, всушност не сакаат да се занимаваат со тоа. Иако сум сигурен дека постојат политики против препишување и плагијаторство на сите нивоа, ниту просветните работници ниту администрацијата не вложуваат многу напор да ги спроведат.

Го кажувам ова од сопствено лично искуство, откако предавав на три различни универзитети во Македонија во текот на последните 15 години.

Еден американски колега, кој предавал на универзитет во Македонија, ми раскажа приказна за тоа како се обидел да му помогне на еден македонски професор да му биде преведена и објавена книгата во САД. Американскиот професор нашол американски издавач подготвен да го објави преведениот текст. Пред договорот со издавачот да биде потпишан, македонскиот професор без објаснување го променил мислењето. Американскиот професор подоцна дознал од втора рака дека причината зошто македонскиот професор го променил мислењето била затоа што наводно книгата била плагирана, а тој не сакал тоа да стане јавно.

За пренесувањето на Самоиловата плоча во Битола

 Во еден пост од January 12, 2020 во групата „Мојата Преспа...“, господинот Metodija Jonovski пишува за царските гробници на островот Ахил, каде исто така зборува за пренесувањето на Самоиловата плоча во Битола. Тој тврди дека Панде Јонов од Претор со коњска запрега ја пренесол плочата до Битола, и тоа во 1915.

Во својот извештајот од 20 октомври 1916 година, испратен до ГШ на бугарската армија, бугарскиот етнограф на Првата бугарска армија Стефан Лазаров Костов опишува како е однесена во Софија познатата Самуилова надгробна плоча од селото Герман. Во извештајот во кој се говори за посетата на преспанските села Герман, Нивици, Винени и Аил, Костов ќе го забележи следното:

„По наредба на началникот на штабот на Првата армија од 6 м.м. поминав низ селата Нижо Поле, Брајчино, Љубојно, Долно Дупени за селото Герман, во окупираната од нашите војски грчката територија во близина на Преспанското Езеро. Мојата цел беше да го земам од тоа село познатиот натпис на Самуил и да го пренесам во Софија.... Во ноќта, јас, командантот Јордан Трајков, моите коњаници и двајца четници, влеговме во црквата, ја изнесовме плочата од олтарот и ја натоваривме на колата на еден Турчин од соседното село Р’мби, кој ја однесе во селото Наколец, а потоа со друга кола - во Битола. Од Битола ја донесов плочата во Софија и ја предадов на Националниот археолошки музеј.“

Значи, плочата не била пренесувана во 1915, наго во 1916г. Плочата се споменува во еден друг извештај од 12.XII.1915, од началникот на генералштабот на 2-та армија, каде он пишува, „На пат кон Охрид застанав во градот Ресен. Овде добив можност да дознам за судбината на натписот на цар Самуил, најстариот датиран споменик од Првото бугарско кралство. До денес највнимателно и најтајно ја чуваат тројца селани во селото Герман (Преспанско) на грчко-бугарската граница - на грчка територија. Пет дена пред моето заминување, дојдоа селани од селото Герман и доверливо му кажаа на ресенскиот поглавар г. Георги Татарчев, кмет на гр. Ресен, дека ја чуваат плочата со натпис, ќе ја пренесат во Ресен ако село остане на грчка територија. Го убедив Г. Татарчев уште во првата прилика да ја собере плочата (споменикот) и да ја испрати во Софискиот народен музеј.“

Во својот извештај Костов вели дека од Наколец плочата „со друга кола“ била однесена во Битола и не наведува кој учествувал во тој пренос. Ни во едниот ни во другиот извештај не се споменува името на Панде Јонов од Претор. Можно е тој да учествувал во преносот на плочата од Наколец до Битола, али за такво тврдење треба да се наведи веродостоен извор. Знам дека за некои читатели грешки во датата не се баш многу битни, али се многу важни за изучувања на историски факти.

(извор: http://macedonia.kroraina.com/bg_1916/index.htm)

Пак за законот за употреба на македонскиот јазик

 Го читам новиот „Предлог на закон за употреба на Македонскиот јазик“ од Министерството за култура. Дури и јас полуписмен, забележувам еден куп печатни грешки на секоја страница, како например „конкурс за стипендирањеструдентиза изучување на македонскиот јазик“, „предлага основањеИнспекторат заупотребата“. Скоро да нема реченица без грешка како „образование.Како“, „лектор.Испитот“. Лицето што го напишало овој текст не се ни потрудило да го провери со спел-чекер. Патем, во предлогот пишува, „Член 7 (1) Задолжително се лекторираат на македонски јазик:... 2. службените документи и текстови на законодавната, извршната и судската власт и на единиците на локалната самоуправа и на јавните установи од областа на културата, образованието и науката што се објавуваат,“ а самиот овој текст на предлогот не е лекториран. Член 13, (1) Лекторирање, во согласност со овој закон, е правописно, граматичко, лексичко и јазично исправање и уредување на некој текст. ПРЕКРШОЧНИ САНКЦИИ член 32, (1) Глоба во износ од 250 до 500 евра во денарска противвредност ќе му се изрече за прекршок на правното лице, ако: - објави нелекториран службен документ или текст (член 7 став (1) точка 2). Како например овој предлог-закон.

Ова се неколку мои коментари во врска со новиот предлог-закон за употреба на Македонскиот јазик и изјавите поврзани со изјави од Министерството за култура.

Према објавите од Министерството за култура, потребата од нов закон произлегува од непочитувањето на законските мерки од законот од 1998 година. Имало и нефункционалност на наставните планови, програми и реализација на наставата по македонски јазик на сите образовни степени. Министерката напоменува дека сето ова (новиот закон) заедно овозможува системски организирана грижа за македонскиот јазик во законодавна смисла која е и лесно применлива и во практиката. Значи, со овој закон треба да се реши проблемот со непочитување на претходните законски мерки, исто така ќе се спроведат функционални наставни планови, и сето ова ќе биде лесно применливо и во практика.

Јас би ги поставил следните прашања.

1. Пред да се оди со нов закон, дали сте се прашале зошто имаше непочитување на законските мерки од законот од 1998, и освен со зголемување на глобите за прекршок, како вие планирате да ги убедите луѓето да ги почитуваат законските мерки од новиот закон? (за ова подетално подолу)

2. Која е причината за нефункционалноста на наставните планови, програми и реализација на наставата по македонски јазик на сите образовни степени? Како точно вие планирате да го решите овој проблем? Како ќе ги изработите овие планови за да бидат функционални?

3. Велите, во Инспекторатот ќе бидат вработени 30 инспектори за македонски јазик кои ќе дејствуваат на терен. Ова не е баш многу јасно, што значи „на терен“? Инспекторите ќе шетаат од град во град, од институција во институција, ќе прегледуваат се и сешто што е напишано на Македонски јазик, дали е правилно напишано? Имате ли претстава колку такви инспектори ќе ви се потребни за целата држава, имајќи во предвид колку текстови со граматички грешки се произведуваат секој ден?

4. Во Член 7 (1) пишува, „Задолжително се лекторираат на македонски јазик:... 2. службените документи и текстови ... на локалната самоуправа и на јавните установи од областа на културата... што се објавуваат.“ Дали истото важи и за објавени записници од состаноци на Месни заедници од селата низ Преспа, каде што преовладува Преспанскиот дијалект, и за објави од игроорни групи?

5. За да се примени овој закон во сите институции низ целата држава, дали имате предвидено колку лектори би биле потребни, и дали воопшто има толку лектори во државата?

6. Одговорноста на правните и на физичките лица за правилна употреба на македонскиот јазик се обезбедува и со соодветна казнена политика. Во однос на глобите, Министерката информираше дека во верзијата на ЕНЕР се пониски предвидените глоби, но во договор со Министерството за култура мора да се направи усголасување со Законот за прекршоците и очекуваат овие глоби да бидат повисоки. Овде нема простор да ги наведам сите глоби, али можете да ги прочитате во законот, ПРЕКРШОЧНИ САНКЦИИ

член 32, на страница 15. Со оглед дека се предвидени глоби во делот за прекршочни одредби и во претходниот закон, и не беше барана одговорност, зошто сте убедени дека нешто ќе се смени со новиот закон, дека во иднина ќе се бара одговорност, дека луѓето кога ќе ги видат високите глоби ќе бидат поодговорни . Сега направете една кратка проценка колку прекршоци во употребата на Македонскиот јазик во државата би се случиле за еден месец. За секој прекршок ќе треба да се оди на суд, и колку судии ќе ви требат што ќе се бават само со прекршоци од овој закон? Во Законот за високо образование казнените и прекршочните одредби се наведени во 6 страници! Дали некој памти случај каде некој бил казнен за било каков прекршок во образованието?

7. Ова го поздравувам, али не сум убеден дека е можно да се оствари. Македонскиот јазик да биде задолжителен за изучување на сите факултети, во сите високо образовни институции без оглед дали се државни или приватни, а изучувањето да биде во два семестри. Не знам како е во Европските држави, али во Америка изучувањето на Англискиот јазик е задолжително на сите факултети, не со закон, али во пракса. Како би изгледал наставен план за изучување на македонскиот јазик на ниво на факултет? Во Америка Англискиот јазик се изучува во прва година. Ако е исто така и во Македонија, треба да се пресмета колку студенти од прва година има на сите факултети за да се види колку професори би биле потребни за држење предавања. Дали воопшто ќе има толку професори?

8. Донесувањето на Законот на годишно ниво би коштало 3 639 060,00 денари, или околу 60.000 евра, и тоа за основање Инспекторат за употребата на македонскиот јазик и за работа на Советот за македонски јазик. А за се друго, од каде пари? За инспекторите?

9. Во медиумите читам дека имало јавна дебата за Предлог-законот во НУБ „Св. Климент Охридски“. На дебатата учествувале членови на Советот за македонски јазик, истакнати професори и лингвисти, како и новинари. Од она што го прочитав во медиумите мене не ми изгледаше како дебата, него повеќе како објави од личности од присутните институции. Дебата е формална дискусија за одредена тема на јавен состанок или законодавно собрание, во која се изнесуваат спротивставени аргументи. За да има вистинска дебата треба да има присуство на спротивставени страни. Спротивставени не во смисла на луѓе што се против овој закон, него во некои одредби во законот.

10. Добро е што Министерството бара конструктивен дијалог и забелешки во врска со Предлог-законот. Забелешките може да се достават до Министерството на нивните електронски пошти или преку системот ЕНЕР. За забелешките да бидат во форма на дијалог или дебата тие треба да бидат достапни до секој. Јас лично би сакал да ги прочитам забелешките доставени до Министерството за и јас да можам да учествувам во дебатите. Како Министерството планира да ги објавува тие забелешки за да бидат достапни? Што се однесува до системот ЕНЕР, ако кликнете на Прописот за овој Предлог-закон ќе го добиете следниот одговор: „- - - Нема коментари за овој пропис - - -“!

11. И сега? а. Освен она што е објавено во медиумите во врска со „дебатата“ во НУБ „Св. Климент Охридски“, јас не знам точно кој рекол, што рекол за време на настанот и не можам да коментирам на нивните изјави. Добро ќе беше да имаше видео снимка од настанот ставена на Јутуб за да биде достапна до секого. б. Јас немам пристап до забелешките доставени до Министерството, ако воопшто има некакви забелешки. в. Во ЕНЕР системот нема никакви коментари. г. Огромна благодарност до господинот Ацо Лукароски што ја води групата „Македонски јазик“ на Фејсбук, каде може да се водат вистински дебати и вистински дијалози поврзани со јазикот.