Пак за обнова на училиштето во Љубојно

 Сега веќе ја добивме крајната цена за реконструкција на ова училиште во Љубојно, цели 32.8 милиони денари! Не сакам да бидам сфатен погрешно, јас сум од Преспа и ме радува секаква инвестиција за разубавување на овој крај. Овој проект би сакал да го проанализирам од поширока гледна точка, што се однесува до неговата практична вредност за лингвистите, за промоција на македонскиот јазик и за државата. Овој проект има повеќе сентиментална вредност за тие што памтат кога учеле таму, има минимална историска вредност дека беше второ училиште после војната со настава на македонски јазик, а скоро никаква практична вредност за денес и за во иднина. Што се однесува до обновувањето, или реновирањето на школото, како што се гледа на фотографијата таму навистина нема што да се обнови, бидејќи таму нема ниту покрив, ниту четири здрави целосни ѕида. Целиот објект ќе треба да се руши и да се изгради сосема нов. На интернет има фотографии од проектот, според тој проект објектот нема да има ниту сличен изглед на сегашниот. Што се однесува до сентименталната вредност, верувам дека има многу, многу други културни објекти низ државите што исто така имаат сентиментална вредност за жителите на тие места. И зошто да се вложи ваква огромна сума само за реновирање на само еден таков објект? На пример, и ние во Подмочани имаме старо училиште со сентиментална вредност на кое му треба реновирање. Пред Втората светска војна во ова училиште предаваше тајно на македонски јазик Петар Здравковски - Пенко. Кога доаѓала инспекција во школото, Пенко им велел на учениците да ги кријат македонските книги во торбите. После војната Пенко беше Генерален секретар на Владата на СРМ, Претседател на Советот за просвета на НРМ и Претседател на Универзитетскиот совет и амбасадор во неколку земји.

Министерката за култура вели дека идејата е овој објект да стане собиралиште на лингвисти, педагози, наставници и професори по македонски јазик, и по неговото обновување, овој објект ќе биде „Центар за промоција на македонскиот јазик“. Во врска со ова, едно прашање е, дали воопшто има практична потреба во државата од додатен објект како собиралиште за овие луѓе? Во државата има неколку катедри за македонски јазик каде овие луѓе може да се соберат и да го промовираат македонскиот јазик. За такви собири исто ги имаме Институтот за македонски јазик и Конгресниот центар во Охрид, каде со децении се собирале лингвисти, педагози, наставници и професори по македонски јазик. Каква улога би имал објектот во Љубојно што не може да се обезбеди во овие други места? Второ прашање е, кога се размислуваше за обнова на објектот во Љубојно, дали иницијативата беше покрената од лингвисти, педагози, наставници и професори по македонски јазик дека имаат практична потреба баш од овој објект во Љубојно, или иницијативата беше покрената само од Министерството за култура без консултации со нив? Ако е второто, како Министерството за култура ќе биде убедено дека штом школото се изгради ќе биде употребувано од засегнатите?

Селото Љубојно се наоѓа во пазувите на Баба планина, оддалечено од Скопје околу 200 километри. Селото има само околу 10-15 семејства што живеат таму постојано. Ако се планираат било какви собири во школото, лингвисти, педагози, наставници и професори по македонски јазик ќе треба да патуваат од Скопје. Во Љубојно нема ниту ресторани, ниту хотел за престој на поголема група. Ако овие луѓе имаат избор за собир во Љубојно, или пак во Охрид во Конгресниот центар покрај Охридското езеро, за каде би се одлучиле? И што ако објектот се изгради, а нема кој да го употреби? Сумата од 32.8 милиони денари е само за реконструкција на школото. Штом школото ќе се пушти во употреба ќе мора да се вработи барем еден човек кој ќе треба да го одржува објектот. Дали Министерството за кутура може да гарантира финансиски средства за постојано одржување на објектот?

Ако главната цел на објектот, како што е замислен од Министерството за култура е за собиралиште на лингвисти, педагози, наставници и професори по македонски јазик и за промоција на македонскиот јазик, со олкава голема сума од 32.8 милиони денари можеше да се финансираат неколку проекти со вистинска практична вредност за нив. Еден многу важен таков проект би бил изработка на национален јазичен корпус на македонскиот јазик. Да напоменам дека Македонија е единствената држава во Европа што нема свој национален јазичен корпус. За таков проект потребна е само една соба и еден сервер во некоја институција, и минимум тројца вработени. Собата може да се обезбеди во Институтот за македонски јазик. Веќе е планирано во истиот Институт да се вработат неколку нови соработници, доволно е тројца од нив да бидат наменети за корпусот. Со сума од 32.8 милиони денари може да се основа корпусот и да продолжи да работи без други финансиски средства за следните 10 години. На крај, се прашувам, ако Министерството за култура би направила анкета меѓу лингвисти, педагози, наставници и професори по македонски јазик, дали претпочитуваат сумата од 32.8 милиони денари да се намени за обнова школото во Љубојно, или за основање на национален јазичен корпус, убеден сум дека би го претпочитале вториот избор. Еден таков корпус би бил виртуално собиралиште на лингвисти, педагози, наставници и професори не само од Македонија, него и од целиот свет, и ќе биде вистинско и практично место за промоција на македонскиот јазик.

Колку е ниско паднато „високото“ образование во Македонија

 Во весникот „Нова Македонија“ професорката Солза Грчева пишува за тоа колку е ниско паднато „високото“ образование во Македонија. За се ја обвинува државата. Точно е дека и државата е виновна за лошата состојба на високото образование во Македонија. Али, по мое мислење од лично искуство најголемата вина е кај самите професори. Имам предавано на три универзитети во Македонија, и на три универзитети во САД, така да многу добро знам колкава и каква е вината на самите професори на универзитетите во Македонија. Општо гледано, имам приметено невидена мрза кај мнозинство на професорите во Македонија во однос на нивното истражување, предавање и односите со нивните студенти и со нивните колеги. Еве два примери. Во последните неколку месеци имам контактирано шестмина професори во Македонија во врска со мои истражувања, меѓу кои и професорката Грчева, и до ден денес немам добиено одговор ниту од еден од нив. Втор пример, моментално го истражувам и го средувам архивот на Сојузот на борците во Ресен (доброволно, без никаков надомест). Пред многу, многу години ангажиран беше професор од Институтот за национална историја да напише монографија за борецот Наум Веслиевски-Овчарот. Сите материјали му беа доставени за животот, делото и сеќавањата за Овчарот, така да немаше потреба професорот да прави никакви истражување, само да ги среди материјалите. Иако вработен во Институтот за национална историја со редовна плата, на професорот му беа исто така доделени 6.000 марки хонорар, и ред други трошоци. Поминаа десет години, од монографијата ниту една реченица. Имаше судење, професорот требаше да ги врати парите, али за жал професорот почина после неколку месеци. Трето, ако како професор од странство бараш некаква соработка со професор од Македонија, прво што ќе те праша е, што има овде за мене? Заклучокот е дека мнозинство професори во Македонија не си ја почитуваат својата професија, а за тоа не е виновна државата, него самите тие.

https://novamakedonija.com.mk/mislenja/kolumni/kolku-e-nisko-padnato-visokoto-obrazovanie/

Буки, алатка за препознавање и транскрипција на говор на македонски јазик

Деновиве во скоро секој медиум во државата имаше изјава за тоа како македонски научници развиле алатка базирана на вештачка интелигенција за препознавање и транскрипција на говор на македонски јазик.

Презентацијата на алатката беше промовирана на универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје (УКИМ) во присуство на Ректорката на УКИМ, проф. д-р Биљана Ангелова, која го оквалификува создавањето на платформата како „патриотски придонес“ на Универзитетот и на Центарот за напредни интердисциплинарни истражувања (ЦеНИИс). Министерот за дигитална трансформација, м-р Стефан Андоновски, упати пофални зборови до организациската структура на проектот за целокупниот труд што е вложен за да се создаде оваа платформа.

На прв поглед сето ова изгледа нешто со што треба сите да се гордееме. Али се прашувам, како никому не му текнало на присутните и на тие што ја изработиле оваа алатка да проверат на интернет дали веќе постои нешто слично со поддршка за македонски јазик? Да, на интернет има десетици вакви алатки за препознавање на македонски говор. Јас лично употребувам две такви алатка од Turboscribe и Transkriptor. Google има "Advanced transcription, powered by Google’s AI" со поддршка за македонски јазик. Amazon Transcibe исто така има поддршка за македонски јазик.

Иновацијата не е во „развивање“ на ваква алатка од некои „научници“, бидејќи се што е потребно за ваква алатка за препознавање на говор на македонски јазик е веќе развиено и е бесплатно, само треба да се инсталира на некој сервер и да биде достапна за корисници. Скоро сите вакви алатки се базирани на Whisper AI. За инсталирање на Whisper на домашен систем потребни се Python 3.8–3.11, Windows 10, 11, Git, Conda, Pytorch, GPU support requires a CUDA®-enabled card, 4GB+ VRAM. Ова може да го направи секој со само малку разбирање за инсталирање програми на оперативниот систем Windows 10, 11.

Според мое лично мислење, овие „научници“ и „експерти“ за вештачка интелигенција, Дејан Порјазовски од Универзитетот „Аалто“ во Финска, проф. д-р Никола Стиков, професор по биомедицински инженеринг на Политехничката школа при Универзитетот во Монтреал, во соработка со проф. д-р Ордан Чукалиев, многу убаво и лесно успеале да ги изманипулираат нашите наивни професори и министри дека демек креирале нешто сосема ново што не постои никаде во светот. Друго што е чудно, платформата не е ни вистински лансирана за практична употреба, тоа ќе се прави допрва со македонски интерфејс. Ова е исто како да се фрли камен темелник за нешто што треба допрва да се гради. Многу галама за ништо! Голем „патриотски придонес“. И сите медиуми ја прифатиле изјавата како таква без потреба од нивно истражување за вистинитоста на изјавата. Алал да и ме!

https://ukim.edu.mk/ukim-ja-lansirashe-novata-digitalna-platforma-bazirana-na-veshtachka-inteligencija-buki/