Денес во медиумите читам за прославата во Македонија на Меѓународниот ден на мајчиниот јазик. Денот на мајчиниот јазик се слави на 21. февруари. Долго време размислував како да реагирам на овој настан. Читам, имлало голем собир во Институтот за македонски јазик, каде присутна била и претседателката на Македонија со свое излагање. Размислувајќи на оваа тема, се прашувам, кој е мојот мајчин јазик? Зборот 'мајчин' произлегува од зборот 'мајка', што треба да значи дека мојот мајчин јазик треба да биде јазикот што сум го научил од мојата мајка. Мојата мајка Злата, Бог да ја прости, беше од Преспа со завршено трето одделение. И таа зборуваше на јазикот што го научила од нејзината мајка Тасија, Бог да ја прости, која исто така беше од Преспа, и која исто така научила да зборува од својата мајка, итн. Можам да претставам дека и жители од други делови на Македонија исто така научиле да зборуваат од своите мајќи и татковци, онака како што зборувале нивните родители, али не на тој јазик на кој јас сум научил да зборувам, бидејќи иако ние сме македонци тој јазик за мене е неразбирлив. И сега јас се прашувам, за прославата на македонскиот јазик како мајчин јазик, за кој јазик се мисли? Јазикот што јас сум го научил од мајка ми, јазикот што го научил од својата мајка некој од Берово, Скопје, Кавадарци, или стандардниот македонски јазик, што секој во државата е обавезен да го употребува во секаква јавна употреба под закана од казна? Јас можам да си зборувам на мојот мајчин Преспански јазик кога сакам, со кого сакам и каде сакам без да бидам казнет за неправилна употреба, што не е исто ако се употреби неправилно македонскиот стандарден јазик во јавна употреба. Државата со закон дури се обавезува да вработи инспектори што ќе казнуваат за неправилна употреба на тој јазик. И така, ако некој ме праша, кој е мојот мајќин јазик, јас не би можел да одговорам дека мојот мајчин јазик е оној стандардниот со казнени одредби. Мојот мајчин јазик е Преспанскиот јазик. Идејата за прославување на Меѓународниот ден на мајчиниот јазик беше иницијатива на Бангладеш. Во Бангладеш, 21 февруари 1952 година е годишнина од денот кога Бенгалците од тогашната пакистанска покраина Источен Бенгал (која сега е независна држава Бангладеш) се бореа за признавање на нивниот бенгалски јазик како официјален централен државен јазик, наместо како покраински јазик. Во 1948 година, владата на Пакистан го прогласи урду за единствен национален јазик на Пакистан.
Народот на Источен Пакистан протестираше. За да го уништи протестот, владата на Пакистан ги забрани јавните собири и собири. Студентите на Универзитетот во Дака, со поддршка на јавноста, организираа масовни собири и состаноци. На 21 февруари 1952 година, полицијата отвори оган врз собирите. Неколку студенти загинаа, а стотици други беа повредени. Ова беше редок инцидент во историјата каде што луѓето ги жртвуваа своите животи за својот мајчин јазик. И сега се прашувам, кога Македонците ќе се освестат и тие исто така ќе се жртвуваат против драконските казни за неправилна употреба на стандардниот македонски јазик?
Во селото Подвис, во екот на Втората светска војна, за првпат на слободна територија се слушнал мајчиниот збор во првото училиште на македонски јазик. А второто училиште на македонски јазик беше основано во с. Љубојно.
Да се потсетиме и на првите учители во Преспа што беа назначени, а беа од македонско потекло, помеѓу двете светски војни, Петар Здравкоски - Пенко, Ѓорѓи Ивановски, Науме Ристевски, Трпе Калајџиски, Јонче Цветковски и Корун Јанковски. Предавањата во училиштата во Македонија помеѓу двете светски војни беа на српски јазик, али учителите во тоа време скришно ги учеле децата на македонски јазик. Еве што кажуваат Живко Стрезовски, Живко Митревски и Евда Митревска од с. Подмочани - ученици на Пенко од првата генерација: „Наставата ја изведуваше на мајчин јазик, а нам ни велеше ако дојде некоја ревизија да зборуваме на српски. Часовите по веронаука ги заменуваше со други часови. Едно утро, некој го обавести дека ќе се врши претрес на училиштето. Тој одма собра некои книги на македонски јазик, ги стави во торбето на ученикот Стрезо Китанчевски и му рече: „Бегај брзо“, а нам ни рече да не се плашиме.“
По ослободувањето Петар Здравковски се вклучи во општествено-политичкиот живот. Во 1949 Здравковски е поставен за Генерален секретар на Владата на СРМ. До 1957 е генерален конзул во Марсеј, во Франција. По враќањето од Франција, во 1957, Здравковски е именуван за член на извршниот совет на НРМ - со функција Претседател на Советот за просвета на НРМ и Претседател на Универзитетскиот совет. Покрај овие функции, во два мандатни периоди Петар Здравковски беше избран и за народен пратеник во Републичкото собрание на Македонија. Носител е на „Партизанска споменица 1941“. Смртта го затече на функцијата амбасадор на владата на СФРЈ во Либан. Едно училиште во Скопје го носи неговото име.
Учителот Ѓорѓи Ивановски од с. Подмочани во мај 1943 излегува во партизани, беше и еден од делегатите на Првото заседание на АСНОМ. Есента 1944 станува заменик командир на Седмата чета на Седмата македонска бригада. Во декември 1944 назначен е на одговорност за просвета при Околискиот одбор во Ресен. По војната е избран за пратеник во Уставотворното собрание на НР Македонија. Потоа тој е потпретседател на Сојузот на просветните работници на Социјалистичка Република Македонија. Работи во Заводот за развој на воспитно-образовната работа.
Додека го славиме овој ден на мајчиниот македонски јазик, да не ги заборавиме и првите учители македонци што во српските училишта скришно го негуваа нашиот јазик.
No comments:
Post a Comment